Cerrahisi (FESS) endikasyonu, subjektif şikâyetlerden ziyade objektif klinik ve radyolojik kriterlere dayanır.

Aşağıdaki kriterler birlikte değerlendirilir:

---

1️⃣ Yeterli Medikal Tedaviye Rağmen Persistan Semptom

Tanım:
En az 12 hafta süren ve aşağıdaki semptomlardan en az ikisinin varlığı:

• Nazal obstrüksiyon

• Pürülan nazal akıntı (anterior/posterior)

• Yüz ağrısı/basınç

• Koku alma bozukluğu

Ve bunlardan biri mutlaka:

• Nazal obstrüksiyon veya

• Pürülan akıntı olmalıdır.

Ayrıca:
Uygun medikal tedavi uygulanmış olmalıdır:

• Uzun süreli geniş spektrumlu antibiyotik

• İntranazal kortikosteroid

• Nazal salin irrigasyon

• Gerekirse kısa süreli sistemik steroid

👉 Medikal tedaviye rağmen düzelmeyen tablo cerrahi için ilk basamak kriterdir.

---

2️⃣ Endoskopik Bulgular (Objektif Kanıt)

Nazal endoskopide aşağıdakilerden en az biri:

• Orta meatusda pürülan akıntı

• Ödem/mukozal inflamasyon

• Nazal polip varlığı

Bu bulgular doğrudan inflamasyonu gösterir.

---

3️⃣ Radyolojik Kriterler (BT Bulguları)

Paranazal sinüs BT’de:

• Osteomeatal kompleks obstrüksiyonu

• Sinüslerde mukozal kalınlaşma (>3 mm)

• Opasifikasyon

• Hava-sıvı seviyesi

• Polipoid değişiklikler

Genellikle Lund-Mackay skoru ≥4–6 cerrahi açısından anlamlı kabul edilir.

---

4️⃣ Anatomik Obstrüksiyonun Varlığı

Nazal septum deviasyonu:

• Osteomeatal kompleksi daraltıyorsa

• Sinüs drenajını bozuyorsa

• Endoskopik erişimi engelliyorsa

Bu durumda FESS ile birlikte septoplasti endikasyonu doğabilir.

---

5️⃣ Komplikasyon veya Özel Durumlar

Aşağıdaki durumlarda cerrahi daha güçlü endikasyon taşır:

• Orbital komplikasyon

• İntrakraniyal komplikasyon

• Antrokoanal polip

• Fungal sinüzit

• Tekrarlayan akut sinüzit (≥4/yıl)

• Medikal tedaviye dirençli nazal polipozis

---

🔎 Özetle FESS Endikasyonu

FESS kararı şu üçlüye dayanır:

✔ Yeterli ve uygun medikal tedaviye rağmen persistan semptom
✔ Endoskopik olarak inflamasyon kanıtı
✔ BT’de sinüs hastalığının objektif gösterilmesi

Sadece semptom varlığı tek başına cerrahi endikasyon değildir.

---

📚 EPOS 2020’ye Göre FESS Endikasyonu

1️⃣ Kronik Rinosinüzit Tanısı (Ön Koşul)

Süre ≥12 hafta ve:

Semptom Kriteri (en az 2)

• Nazal obstrüksiyon

• Nazal akıntı (anterior/posterior)

• Yüz ağrısı/basınç

• Koku kaybı

👉 Bunlardan biri mutlaka:
nazal obstrüksiyon veya nazal akıntı

+ Objektif Kanıt (zorunlu)

• Endoskopide polip, mukopürülan akıntı veya ödem
  veya

• BT’de mukozal değişiklik

---

2️⃣ Maksimal Medikal Tedavi Başarısızlığı

Uygun süre ve dozda:

• İntranazal kortikosteroid (uzun süreli)

• Nazal salin irrigasyon

• Gerekirse antibiyotik (özellikle CRSsNP’de)

• Kısa süreli sistemik steroid (özellikle CRSwNP’de)

👉 Buna rağmen semptomların klinik olarak anlamlı devamı

---

3️⃣ Cerrahi Endikasyon Kriterleri

FESS düşünülür eğer:

✔ Persistan semptom
✔ Endoskopik inflamasyon bulgusu
✔ BT’de osteomeatal kompleks obstrüksiyonu veya sinüs opasifikasyonu

Genellikle:

• Lund-Mackay skoru ≥4–6 cerrahi lehine

---

4️⃣ Nazal Septum Deviasyonu Varlığında

Septum deviasyonu tek başına FESS endikasyonu değildir.

Ancak:

• Osteomeatal kompleksi daraltıyorsa

• Sinüs ventilasyonunu bozuyorsa

• Cerrahi erişimi engelliyorsa

👉 FESS + septoplasti planlanabilir. Kritik Noktalar

• ❗ Sadece semptom → cerrahi endikasyon değildir

• ❗ Sadece BT bulgusu → yeterli değildir

• ✅ Semptom + objektif kanıt + medikal tedavi başarısızlığı = endikasyon

• Polipozis varlığında sistemik steroid yanıtı cerrahi kararını etkiler

---

📊 CRSwNP vs CRSsNP Karşılaştırması

---

🔎 Cerrahi Endikasyon Farkları

🟢 CRSwNP’de FESS

Endikasyon daha güçlüdür çünkü:

• Mekanik obstrüksiyon (polip)

• Koku kaybı

• Sistemik steroid bağımlılığı

• Biyolojik öncesi “debulking” ihtiyacı

• Yüksek Lund-Mackay skoru

👉 Ancak rekürrens sık olduğu için post-op uzun süreli intranazal steroid şarttır.

---

🔵 CRSsNP’de FESS

Endikasyon daha seçicidir:

• Lokalize osteomeatal kompleks obstrüksiyonu

• Medikal tedaviye dirençli pürülan akıntı

• Tekrarlayan akut ataklar (≥4/yıl)

👉 Antibiyotik yanıtı değerlendirilmelidir.

---

      kaynak: