Yutma güçlüğü (disfaji) değerlendirmesinde ilk adım, orofaringeal (üst) disfaji ile özofageal (alt) disfaji ayrımını yapmaktır. Bu ayrım hem klinik öykü hem de uygun radyolojik ve endoskopik yöntemlerle yapılır.

---

1️⃣ Klinik Ayrım

🔹 Orofarigeal Disfaji

Sorun yutmanın başlatılması aşamasındadır.

Klinik özellikler:

• Yutmayı başlatmada güçlük

• Yiyeceklerin boğazda takılması hissi

• Burundan gıda gelmesi (nazal regürjitasyon)

• Öksürük, boğulma hissi

• Aspirasyon

• Ses değişikliği (ıslak ses)

• Nörolojik hastalık öyküsü (örneğin inme, Parkinson)

Sık nedenler:

• Nörolojik hastalıklar (örn. Parkinson hastalığı)

• İnme (örn. İnme)

• Myastenia gravis

• Üst özofagus sfinkter disfonksiyonu

---

🔹 Özofageal Disfaji

        Sorun yutma başladıktan sonra, lokmanın özofagusta ilerlemesindedir.

Klinik özellikler:

• Gıdanın göğüste takılma hissi

• Yutma başlatılabilir ama ilerleme zor

• Katı gıdalarla başlayıp sıvılara ilerleme (mekanik obstrüksiyon)

• Hem katı hem sıvılara karşı disfaji (motilite bozukluğu)

• Göğüs ağrısı

• Regürjitasyon

Sık nedenler:

• Özofagus kanseri

• Peptik striktür

• Eozinofilik özofajit

• Motilite bozuklukları (örn. Akalazya)

---

2️⃣ Fizik Muayene

Orofarigeal disfaji lehine:

• Kraniyal sinir defisitleri

• Disartri

• Gag refleksi bozukluğu

Özofageal disfaji lehine:

• Genellikle fizik muayene normaldir

• İleri evrede kilo kaybı (malignite şüphesi)

---

3️⃣ Radyolojik ve Tanısal Yöntemler

🔎 A) Videofloroskopik Yutma Çalışması (Modifiye Baryumlu Yutma Testi)

Orofaringeal disfajide altın standarttır.

• Aspirasyon gösterilebilir

• Yutma fazları değerlendirilir

• Üst özofagus sfinkteri fonksiyonu incelenir

---

🔎 B) Baryumlu Özofagus Grafisi (Baryumlu Özofagografi)

Özofageal disfajide ilk tercih edilen radyolojik yöntemdir.

• Striktür

• Tümör

• Akalazya (kuş gagası görünümü)

• Motilite bozuklukları

---

🔎 C) Üst Gastrointestinal Endoskopi (ÖGD)

• Mekanik obstrüksiyon araştırılır

• Biyopsi alınabilir

• Malignite dışlanır

Alarm bulguları varsa (kilo kaybı, anemi, progresif disfaji) doğrudan endoskopi tercih edilir.

---

🔎 D) Özofagus Manometrisi

• Motilite bozukluklarının tanısında altın standart

• Özellikle akalazya şüphesinde kullanılır

---

4️⃣ Klinik Yaklaşım Algoritması (Özet)

---

🎯 Pratik Klinik İpucu

• Yutmayı başlatamıyorsa → Orofarigeal

• Yutuyor ama göğüste takılıyor diyorsa → Özofageal

• Katı > sıvı → Mekanik

• Katı + sıvı birlikte → Motilite